علي جهانگيري

نقدی بر كتاب فرهاد قاسمی

                                                                      {{  سهم لذيذ چيدن  }}  

 

                             گفتاري بر {{ پارويي كه جهان را برد  }} سروده هاي فرهاد قاسمي

 

كتاب شعر پارويي كه جهان را برد با طرح جلدي ساده و مقدمه اي عميق كه ما را از سروده هاي شاعري آشنا و حساس به نگاه روز آگاه مي سازد :

{{   سهم لذيذ ديدن از نو .....

حالا كه بيرون من نشسته است  درست روبروي من  دقيق نمي دانم  قرار بود بيرون را از نو بچيند  يا درون را......}}

قرار نبود بنويسم   اما سكوت همه  در مقابل اين مجموعه ي شعر آزارم مي داد  فقط يك پاراگراف در گلشن مهر مبني بر خبر چاپ كتاب  و همين  ....

هر چند در بين بچه هاي اهل شعر محل گفتگو يافته بود ولي بهتر مي دانيم كه سنت شفاهي نقد تا كجا خواهد رفت .

با يك نگاه ساده و از همان اولين ورق به فاصله ي زماني بين شعرها برخورد كردم . شعر اول در سال 1364 سروده شده بود و آخرين كار مربوط به 1380 بود با مقدمه اي از جنس زمان هاي بعد يا بي رحم كه باشم از نوع 1383....

البته نيك مي دانم كه اين نوع نگاه به زمان سرايش كارها  نمي تواند شروع خوبي براي يك نقد باشد اما تفاوت كلام  ساخت و عبور از لايه هاي زبان در كارهاي ابتداي مجموعه با شعرهاي آخرين كاملا مشهود است .در سروده هاي انتهاي دفتر  شاعري پخته تر با اشراف بر ظرفيت هاي زباني كه از خصيصه هاي خوب فرهاد قاسمي مي باشد را مي توان يافت . از نكات بارز مجموعه همين نكته است و اين مسئله مجموعه را از يك دستي دور و بيشتر به گزارشي از شكل گيري زبان و ويژگي هاي هنري يك شاعر نزديك كرده است .

اين تفاوت حتي در يك شعر هم نمود مي يابد . كه مي توان آن را در اين شعر تا حدودي يافت :

 

سال كه مي گيرد چشم

                         سپيد پرچم مي شود

و زانوان در اطاعت عمر

                               پلهاي ييلاقي .....

بهارهاي دوباره

                      زمستاني بلند مي سازند

خوابي كه از گذشته مي آيد

                               تا مژه هايم ....

. . . . . . . . . .

كه در تمام عبورها  زمان  پلي براي رسيدن به ناكجاست . مرزي براي  نرسيدن و افق ها مفهوم رفتن و رفتن و رفتن و باز هم ....   اما درست در ميانه پس از همين سطرها  زبان و كل رفتار شاعرانه تغيير مي يابد . انگار ديگري فقط مي گويد بي اعتنا به آن همه فضا و بستر كه ساخته و رها شده است :

 

ميان گردابي مانده ام

                     با صبوري تاريخ

و رعدي تا نخاع

                 راه را

                بر هر چه گفتني ست

                                          مي بندد ....

 

و گياه نام دوم  ص 25

 

به حركت زمان و عناصر آن در بندهاي ابتدايي اين شعر توجه كنيم  كه هر برش نه به دلخواه كه به جوهر تن سپرده  به خوانش هاي جديد ي از خود كه آن را شاعرانگي مي ناميم  واژه ها و تركيب هايي همچون : سال . اطاعت عمر . بهار هاي دوباره . زمستان بلند . خوابي كه از گذشته مي آيد . چنان در رفتار شاعرانه پيچيده شده اند كه انگار از ابتداي هستي به همين صورت خلق شده بودند حذف فعل در قسمت اول  چنان ماهرانه انجام شده كه نيازي به نقطه چين ندارد و ....

او شاعري است كه از مصرف فعل نمي ترسد و بي آنكه خود را محدود در فاصله ي شدن و شدن بنمايد مي پرد و زيبا هم مي پرد :

 

پرواز كه مي كند

              مي افتم

و جاودانگي

             بر طاقت اطاق

                      قنديل مي بندد ...

 

دلتنگي ص 18

 

در اكثر شعرها تغزل و عاشقانه سرايي سمت غالب يافته است و از همين رو اكثر كارها  خطاب دوم شخص دارد حتي آنگاه كه گريز مي زند براي رسيدن به راوي از دوم شخص عبور مي كند گويي آن چيز كه در برابر است خطابه اي به پهناي طول عمر شاعر مي طلبد و گاهي اين كار را با ايجاد فاصله بين نگاشتن ها به انجام مي رساند :

 

تعريف بي نهايت آب

                         خشكي

وقتي جزاير

                كف دست هاي توست

. . . . .

نوح  ص 50

 

و يا :

با چشم هاي بدرقه رفتند

                      رنگ هاي سوارم

مي نشينم به رويا

                   تا ابري تمامت كند . . .

بدرقه – ص 44

 

كلماتي كه دو سمت يك تركيب را مادري مي كنند در كارهاي او كم نيست . دو عبور از يك واژه  خيلي ساده ما را در تلاقي اتفاق سوم مي نشاند :

 

گيسو

      به مويه عاشقانه

                           بباف

                                 شانه كن دريا را . . .

به پيچ و تاب

            بتاب

                  خورشيد از هر طرف

                                         تنهاست . . .

 

تاب – ص 55

 

اما در كنار اين ها فاصله هايي كه در جوهر يك واژه ايجاد مي شود خود حكايت ديگري است :

 

اعماق بي گناه اما

                        اعماق دگر را رفتند

 

پارويي كه جهان را برد – ص 42

 

و به علت همان عاشقانه سرايي كه در قبل گفتم استفاده از جلوه هاي اروتيك در كارهاي او كم نيست اما استفاده از اين دست مايه ها بيشتر از آن كه بخواهد چيزي را مطلق نمايد و در دايره هاي تنگ و محبوس نگاه دارد به تلقي خاص او از تغزل امروز منجر شده است :

سبز مي خواني

                    و انگشتانت آواز فرشته ايست

                    كه مرا فتح خواهد كرد . . .

 

جاده مشكوك – ص 20

 

و در آخر همان طور كه خودش در مقدمه گفته :

{{ من به تعارف شما نشسته ام و يا ما به تعارف دنيا ! . . .  چيزي بين اين رفت و آمد كتاب مي شود و رسم را مي پذيرد كه مهمان باشد . }}

و از همين رو در اين گفتار سعي بر اين شده تا  به رسم ميزباني به اين مهمان خوش آمد بگوئيم و بدانيم سهم اين كتاب آن گونه كه بايسته است در ادبيات گلستان رعايت نشده است و بيشتر از اين مي طلبد كه دست گرم و مهربان شاعري را بفشاريم كه در كنار كاستي ها . لحظاتي گران قدر از فردا را مي توان اميدوارانه در كنار او به انتظار نشست . لحظاتي همچون :

روياي سيبي در افتادن

                               ما بهار بالائيم

جهان قسمت نداشت

                             دايره بود و حباب

و تبخير فردا

                  باران ديروز را مي باريد

 

ميوهء ممنوع  - ص 53

                                                                                                         پائيز 1383

                                                                                                        علي جهانگيري